Pałac na Ursynowie


   Pałac na Ursynowie (obecna siedziba Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego) powstał w 1775 roku na ziemiach zakupionych przez Józefa de Maisonnueve - faworyta księżnej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej. Posiadłość otrzymała nazwę "ROZKOSZ", która funkcjonowała do 1822 roku.

   W 1784 roku druga właścicielka majątku-Joanna Sapieżyna przekazała go Stanisławowi Kostce Potockiemu-wybitnemu mówcy, politykowi, pierwszemu polskiemu historykowi sztuki, członkowi Komisji Rządzącej, prezesowi Izby Edukacyjnej oraz Rady Stanu i Rady Rządzącej. Stanisław Kostka Potocki był wraz ze Staszicem założycielem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, którego prezesem w latach 1808-1826 był właśnie Stanisław Staszic.

   W 1822 roku "Rozkosz" nabył polityk Sejmu Czteroletniego, adiutant Tadeusza Kościuszki, poeta i pisarz - Julian Ursyn Niemcewicz. Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk i jego prezes od 1827 roku. W 1805 roku Stanisław Staszic referował członkom Towarzystwa „Prospekt Historii Narodu Polskiego”, napisany przez Niemcewicza i księdza Franciszka Bogusza tekst, który sugerował konieczność zbiorowego opracowania dalszego ciągu dziejów polskich, dzieła rozpoczętego przez Adama Naruszewicza. Na prośbę Staszica, który kształtował dydaktyczno-utylitarny charakter historii, Niemcewicz opisał dzieje Zygmunta III Wazy. W 1816 ukazały się „Śpiewy historyczne” z muzyką między innymi M. Szymanowskiej, F. Lessla i K. Kurpińskiego -patriotyczne poematy popularyzujące historię. W 1831 roku Niemcewicz wysłany został w misji dyplomatycznej do Londynu i Paryża, z której nie mógł już powrócić.

   Po upadku powstania listopadowego majątek został skonfiskowany przez cara. W 1857 roku w jego posiadanie weszła żona Zygmunta Krasińskiego - Eliza z Branickich, Krasińska, która wybudowała tu siedzibę dla siebie i męża. W 1860 roku według projektu Zygmunta Rozpendowskiego, ucznia Henryka Marconiego, przebudowano pałac. Powstała piętrowa, regularna, neorenesansowa budowla z pięknie wkomponowanymi w skarpę tarasami i bogatą dekoracją rzeźbiarską. Jej tylną elewację zdobi żelazna pergola, trójkątny fronton przedniej elewacji wieńczą rzeźby dzieci uosabiających cztery pory roku. We wnękach bocznych ryzalitów znajdują się rzeźby przedstawiające Fortunę i Ceres. Elewacje zdobią także popiersia czterech polskich hetmanów: Stanisława Czarneckiego, Pawła Sapiehy i Jana Tarnowskiego, a od strony ogrodu popiersia czterech królowych: Wandy, Dąbrówki, Jadwigi i Barbary. Pałac przetrwał pierwszą i drugą wojnę światowa. W 1806 roku został przekazany na cele oświatowe przez wnuka Zygmunta Krasińskiego – ordynata opinogórskiego, Adama Krasińskiego. Do 1918 roku działało tu Seminarium Ludowe dla Nauczycieli. W latach pierwszej wojny światowej wojska rosyjskie wycięły park otaczający pałac, którego nigdy już nie odtworzono. W 1921 roku spadkobierca Adama Krasińskiego-Edward hrabia Raczyński ofiarował tereny Ministerstwu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, które umieściło tu Państwowe Gimnazjum Ogrodnicze. Podczas okupacji niemieckiej w Ursynowie funkcjonowały dwie szkoły ogrodnicze, a po wojnie Centralna Szkoła Państwowych Ośrodków Maszynowych i Spółdzielni Rolniczych. W latach pięćdziesiątych wzniesiono dwa budynki dydaktyczne, trzy gospodarcze, internaty dla studentów, aulę i stołówkę. W 1956 roku zespół przekazano Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.

   K. Koźmiński, "Stanisław Staszic", Warszawa 1965 S. Kieniewicz, "Warszawa w latach 1795-1914", Warszawa 1976 Broszura udostępniona przez rektorat SGGW

powrót