Akademia Medyczna w Warszawie


   W szerokim kręgu zainteresowań Stanisława Staszica, obok m.in. prawa, historii, geologii, krzewienia oświaty i działalności na rzecz rozwoju kulturalnego i gospodarczego kraju, miejsce znalazła również medycyna.

   Stanisław Staszic, jako krytyczny obserwator, surowo osadzał stan ówczesnej medycyny. Widząc, że z jednej strony leczeniem zajmują się ludzie bez odpowiedniego przygotowania, a z drugiej pojawia się – wynikająca z braku kompetencji – skłonność do nadmiernego spekulowania nad łóżkiem chorego nt jego choroby. Aby zaradzić takiemu stanowi rzeczy, pisząc o edukacji narodowej, postulował nauczanie medycyny na najwyższych uczelniach oraz położenie nacisku na stronę praktyczną w kształceniu przyszłych lekarzy, gdyż „tam, gdzie idzie o życie człowieka, nigdy domysły, zawsze tylko oczywistość się waży”. Ponadto, Staszic zwraca szczególną uwagę na niedocenianą rolę psychiki w procesie leczenia i przedstawia wiele rzeczowych uwag na temat medycyny i szpitalnictwa. Rzeczą, która leżała na sercu Staszicowi, było przywrócenie chirurgii.

   Ogrom zasług Stanisława Staszica dla medycy, rozpoczyna się z chwilą założenia Szkoły Nauk Lekarskich w Warszawie, której twórcą nazywa się właśnie jego. Co prawda nie jest on autorem pomysłu na założenie Szkoły Lekarskiej, powstała ona jednak w dużej mierze dzięki jego poparciu i ogromnym wpływom w rządzie. Z inicjatywą pierwsi wyszli w 1809 r. warszawscy lekarze: dr Dziarkowski, dr Wolff i dr Czekierski, wysyłając memoriał do Stanisława Potockiego. Pozytywną odpowiedź zwrotną otrzymali dnia 22 września. Przez kolejne dwa miesiące trwały prace nad otwarciem, w które czynnie zaangażował się Staszic. Uroczysta Inauguracja Wydziału Akademicko–Lekarskiego odbyła się dnia 28 kwietnia 1810 roku. Pierwszy przemawiał na niej Staszic, przedstawiając swoje poglądy, dotyczące potrzeb kształcenia nowych chirurgów i pokazując w jak najlepszym świetle medycynę, uważaną w tamtych czasach za uwłaczającą godności szlachcica. Ganił także reformę przeprowadzoną podczas rewolucji we francuskich szkołach lekarskich, zapowiadając, iż w Warszawie dyplomy będą otrzymywać tylko istotnie zasługujący na nie lekarze. Warto również zwrócić uwagę na fragment, w którym krytykuje działalność rządów zaborczych, związaną z zamykaniem większości instytucji edukacyjnych. Mowę wieńczą słowa skierowane do studiującej młodzieży: „Nakoniec i to w zakładzie tej szkoły jest szczęsnem dla jej przyszłości godłem, że pierwsi rozpoczynający ją nauczyciele, wszyscy nie żadnym innym, jak tylko czystym miłości ojczyzny powołani duchem, widząc ją w potrzebie, ofiarowali bezpłatnie swoją pracę. Uczniowie! uważajcie: Ci którzy nadawać wam będą umiejętności, jak ratować macie cierpiącą ludzkość, dają Wam przykład, jak każdy Polak powinien służyć krajowi w potrzebie. Jest to pierwsza, którą Wam ci zacni nauczyciele dali naukę. Nie zapomnijcie jej nigdy!”

   9 października Izba Edukacyjna zatwierdziła przedłożony plan nauk, rozkład zajęć i organizację szkoły, mianując Staszica prezesem. Przyjęcie tego stanowiska było ogromnym poświeceniem, gdyż sprawował liczne inne funkcje m.in. w Towarzystwie Przyjaciół Nauk. Będąc jednocześnie prezesem i członkiem Izby Edukacyjnej miał możliwość doprowadzenia do przeprowadzenia licznych uchwał dla Wydziału, m.in. dzięki jego wsparciu uczelnia otrzymała jeszcze w 1810 roku 10 000 zł na niezbędne inwestycje, związane z jej organizacją, na utrzymanie stypendystów z prowincji oraz na założenie ogrodu botanicznego. 30 grudnia 1813 roku miało miejsce rozdanie pierwszych dyplomów wykonanych wg projektu Staszica, na których na pierwszym miejscu figurował właśnie jego podpis.

   Gdy w roku 1817 Wydział Lekarski przeszedł w całości pod władzę nowo powstałego Uniwersytetu Warszawskiego, Staszic przyjął funkcję Przewodniczącego Rady Ogólnej Uniwersytetu. Ostatni raz przewodniczył posiedzeniu 21 października 1825 roku. Wówczas wyłonił się projekt nowej organizacji Wydziału Lekarskiego. Jego wprowadzenie jednak miało miejsce już po śmierci Staszica.

   Dalsze losy Wydziału Lekarskiego wiązały się z ciągłą zmianą siedziby uczelni. W 1857 roku rozpoczęto naukę w Akademii Medyko-Chirurgicznej, którą umieszczono w gmachu byłego Wydziału Lekarskiego przy ulicy Jezuickiej 73. Poza tym studenci uczyli się w Pałacu Kazimierzowskim i w Pałacu Staszica, w którym urządzono 2 audytoria, 4 sale na gabinety oraz pracownię dla prosektora anatomii. W 1862 roku Akademia Medyko-Chirurgiczna jako Wydział Lekarski weszła w skład nowej Szkoły Głównej Warszawskiej. Głównym gmachem był Pałac Staszica, niektóre wykłady oraz zajęcia zaś odbywały się w Szpitalu Dzieciątka Jezus, a następnie w Szpitalu św. Ducha. Po upadku powstania styczniowego Szkoła Główna została zniesiona na podstawie ukazu cara Aleksandra II z 20 czerwca 1869 roku i zastąpiona przez Cesarski Uniwersytet Warszawski. W 1917 roku powstał w Warszawie Uniwersytet Warszawski. W jego skład wszedł Wydział Lekarski wraz a Oddziałem Farmaceutycznym, który w 1926 roku przekształcono w osobny wydział. W roku 1820 powstał Państwowy Instytut Dentystyczny, z którego w 1933 utworzono Akademię Stomatologiczną. Pod okupacją hitlerowską wszystkie uczelnie zlikwidowano, ale nauczanie nie zostało przerwane, bo w październiku i listopadzie 1939 roku Ludwik Paszkiewicz i Witold Orłowski rozpoczęli nauczanie w tajnych "kompletach". W styczniu 1945 roku rozpoczął działalność Wydział Farmaceutyczny, a 27 grudnia 1945 roku - Akademia Stomatologiczna, która, od 1 września 1949 roku jako Oddział Stomatologiczny, włączona została do Wydziału Lekarskiego UW.

   1 stycznia 1950 roku powołano Akademię Lekarską, w której skład weszły dwa wydziały: Lekarski i Farmaceutyczny. Nazwę z Akademii Lekarskiej na Akademię Medyczną przemianowano 3 marca 1950 roku. W 1975 roku otwarto nowo wybudowany Centralny Szpital Kliniczny przy ul. Banacha. W tym samym roku utworzono też II Wydział Lekarski.

   Słowa Stanisława Staszica „Być oszczędnym dla siebie, aby zdołać stać się użytecznym cierpiącej ludzkości” stanowiły główne przesłanie i cel jego wszechstronnej działalności społecznej i naukowej, o czym świadczy również treść testamentu, w którym zapisał „dwa kroć sto tysięcy złotych polskich na Szpital Dzieciątka Jezus w Warszawie i sto tysięcy złotych polskich na fundusz utrzymania przy Klinice Wydziału Lekarskiego w Uniwersytecie Warszawskim kilku osób chorujących na pomieszanie władz umysłowych, czyli tak zwanych pospolicie wariatów”. Warto pamiętać, że Stanisław Staszic był pomysłodawcą utworzenia szpitala psychiatrycznego. Jego myśli, wyprzedzające daleko dążenia ówczesnego społeczeństwa, stały się wskazaniami dla dalszych pokoleń i do dziś budzą podziw dla wielkiego uczonego i męża stanu.

Zakład Anatomii Prawidłowej - Położenie: Ochota, ul. Chałubińskiego 5

Zdjęcie 1
Zdjęcie 2
Zdjęcie 3


Wydział Farmaceutyczny - Położenie: Ochota, ul. Banacha 1

Zdjęcie 1
Zdjęcie 2
Zdjęcie 3
Zdjęcie 4


Nowy rektorat - Położenie: Ochota, ul. Żwirki i Wigury 61

Zdjęcie 1


Autor:k2c

Bibliografia:

    * B. Schnitter, Zainteresowania medyczne Stanisława Staszica, Polski Tygodnik Lekarski, 1956
    * Z. Włoch, Stosunek St. Staszica do medycyny, Archiwum Historii i Filozofii Medycyny, 1934
    * http://www.amwaw.edu.pl/historia.html

powrót